komponente van lees

Soos wiskunde, het lees ook verskeie aspekte of boublokke om die leser se vaardighede te versterk.  Dit sluit fonemiese bewustheid, leesbegrip, klanke, vlotheid en woordeskat ontwikkeling in.

Fonemiese bewustheid dek die begrip dat ‘n woord uit verskillende dele bestaan.  Ek hoor die begin-, middel- en eindklanke…Ek kan ‘n woord verskaf wat rym met…

Klanke is die dele waaruit woorde gebou word:  klinkers / vokale, medeklinkers, klanksamevloeiings (br-, -ng, sw-…), dubbelklanke (aa, ee, oo, uu), tweeklanke (ui, oe, eu…) en drieklanke (aai, eeu…).  As die leser nie sy klanke ken nie, kan hy nie die woord ontsluit (lees of spel) nie.  Dus is ‘n goeie kennis van klanke belangrik.

Vlotheid het te make met die vloeiendheid van lees.  Dit steun nogal sterk op die leser se vermoë om dele van woorde en hele woorde met die eerste blik of oogopslag te herken.  ‘n Groot hoeveelheid woorde val onder die konsep sigwoorde of hoë frekwensie Sigwoorde.  Hoe vinnige en hoe meer akkuraat hierdie woorde gelees word, hoe meer vloeiend lees die kind.  Vlotheid neem egter hande met sigwoorde én leestekens.  Die kennis van leestekens en hul gebruike, maak die leesproses ‘n outomatiese proses.  Dink maar net aan jou bestuursvernuf.  Jy weet hoe om verkeerstekens en padaanwysings te gebruik sonder om twee maal te dink.

Woordeskat ontwikkeling is ‘n lekker en spesiale oefening wat deurgaans kan plaasvind en sonder veel “stres”. 

Gebruik die vakansie om spelenderwys en op ‘n ontspanne manier aandag aan die konsepte van lees te skenk en lees, lees, lees Koop ‘n boek of ruil uit met ‘n vriendin.

Time4learning is ‘n Amerikaanse webwerf wat ook hier en daar verklarings oor leesontwikkeling oulik voorstel.  Gaan loer gerus…

Sigwoorde of Hoë Frekwensie woorde

Sigwoorde vorm ‘n brug tussen die aanvanklike “klanklees” tot by vlotlees.  Hoe vinniger die kind dus daardie “tussen-in” woorde kan herken, hoe vlotter sal hy lees en dus sal die leesbegrip ook sterker wees.

Sigwoorde is al die kleiner en meer algemene woorde wat in die meeste graadtoepaslike leesboeke voorkom.  Dit is woorde soos dae van die Week, maande van die jaar, tussenvoegsels, lidwoorde en voornaamwoorde.  (Vra gerus jou kind se juffrou vir voorbeelde van hierdie woorde of kyk na die lys uit Hauptfleish en Grové se gidse hieronder.)

‘n Tuisprogrammetjie om sigwoorde vas te lê:

1.         Slangetjies en leertjies:  Plak kaartjies met sigwoorde op die speletjie vas.  Lees sigwoorde by die leer se punt en slang se bek.

2.        Hou ‘n Skattejag met raaisels rakende sigwoorde – veral getalname, dae en maande.

3.        Bordspel:  Elke blok het ‘n sigwoord.  Lees woord waarop dobbelsteen land.  Plak sommer die woorde bo-oor ‘n bordspel soos Monopoly sy straatname…of trek julle eie blokke.

4.        Speel “snap” met flitskaarte van sigwoorde.

5.        Vang vis met Sigwoorde:  Skryf die woorde op kartonvisse en skuif ‘n skuifspeld oor die visse se lywe.  Tel die visse dan met magnete op.  Lees die sigwoord.

6.       Leer klim:  Sigwoorde is op die sporte en die leerder lees terwyl sy “klim”.

7.       Bou ‘n muur:  Lees flitskaarte een-vir-een en plaas ‘n flitskaart op elke steen op die prent – om ‘n muur te bou.

aan

af

agt

ag

al

alleen

alles

almal

altyd

amper

ander

as

baadjie

bad

baie

bedank

begin

beste

beter

bietjie

blou

bly

bring

brood

daar

daardie

daarvan

dag

dan

die

dikwels

dink

dis

dit

doen

drie

drink

dra

dus

en

eers

eet

eie

ek

en

enige

familie

gaan

gee

geel

geen

gebruik

gedoen

geëet

gegaan

gegee

gehad

gehardloop

gekom

gemaak

gereed

gesê

gesien

gevind

gister

goed

goeie

gou

groot

groei

groen

haar

hand

hardloop

hê

hele

help

het

hier

hierdie

hoe

hom

hoor

hou

huis

hul

hulle

hy

iets

in

is

ja

jaar

jou

julle

jy

kan

kies

klein

klim

kon

kom

koop

kos

koud

kry

kyk

lag

land

lê

leer

lees

lekker

lig

loop

lyk

maar

mag

man

meer

melk

meneer

mense

met

moenie

moet

mooi

môre

motor

my

na

nader

neem

nege

net

nie

nog

nooit

nou

nuut

oë

of

om

omdat

omtrent

onder

ons

ook

oor

op

ore

ou

oud

paar

polisie

probeer

proe

reg

rivier

rooi

ry

saak

saam

sal

sê

seker

self

ses

sewe

sien

sing

sit

skop

skryf

slaap

snaaks

sny

so

sodat

sonder

soos

sou

speel

spring

stadig

staan

stoel

stop

stuur

swart

swem

sy

tafel

tand

te

tel

teen

teken

telefoon

terwyl

tien

toe

tog

tot

trek

twee

tussen

tyd

uit

van

vandag

vang

vanaand

vanself

val

vat

ver

verder

verniet

verstaan

vertel

vind

vir

vlieg

vol

voor

vra

vroeg

vrou

vyf

waar

waarom

wanneer

want

warm

was

wat

water

watter

weer

wees

weet

weg

werk

wie

wil

wit

word

wys

Maandag

Dinsdag

Woensdag

Donderdag

Vrydag

Saterdag

Sondag

Januarie

Februarie

Maart

April

Mei

Junie

Julie

Augustus

September

Oktober

November

Desember