Onniegoed

Druk op die sêgoed om te vergroot.

ABC – uitspraak van klanke

 

Die uitspraak van klanke gaan gewoonlik gepaard met ‘n assosiasie – a vir appel – en verskil van skool tot skool en van juffrou tot juffrou.  Party skole gebruik Klanke Kalante – ‘n reeks wat prentjies op of om die klanke teken.  Ander juffrouens gebruik geen spesifieke assosiasie nie.  Hoe dit ookal sy – klanke en hul uitspraak is baie belangrik.  Elke letter van die alfabet het ‘n naam en ‘n klank.  Die naam vir “a” is A (“aa”).  Die klank is die eerste klank en is die eerste geluid wat die stem maak wanneer die woord “appel” geuiter word (“a”).  (Dink byvoorbeeld aan k-a-t = kat teenoor K-A-T.  Ook: k-a-t = kat in plaas van kih-aah-tih.)

Wanneer jy die klanke sê moet jy dit baie saggies doen om die “uh” of “i” aan die einde te vermy.  Die klank vir “k” is baie kort – net soos dit klink aan die einde van “rok”.  Probeer om te vermy dat die klank na “ki” of “kuh” klink.  Om die “i” of “uh” te vermy:

1.  Sê die klank baie sag.

2.  Stop byna onmiddellik nadat jy die klank begin uiter het.

Dit is baie belangrik dat jy die klanke reg sê – min of meer só:

a soos die begin van appel

b soos in rob

c word in Engels uitgespreek C

d soos in dak

e soos in ek

f soos in fiets

g soos in gom

h soos in hoed

i soos in is

j soos in jas

k soos in kat

l soos in lepel

m soos in muis

 

n soos in hen

o soos in ot

p soos in pot

q soos die naam Q

r soos in roos

s soos in son

t soos in tand

u soos in rug

v soos in vis

w soos in water

x soos die naam X

y soos in ys

z soos in zet

ABC’s – skryf

Die voorlopers vir formele skrif is gewoonlik in verskeie dele verdeel.  (Dit sluit skribbel in.)  Om ‘n kind gereed te maak vir skrif, word verskeie handspieroefeninge gedoen.  Ure en ure word spandeer aan patrone en die kind maak later patrone in elke prentjie wat geteken word.  Dit is alles belangrik om te “oefen” vir die “groot” skryfproses.

Dinge om te onthou:

1. begin gewoonlik met ‘n groot, dik kryt of verfkwas en ‘n groot vel papier (koerantpapier werk goed)
2. dik vetkryte en dik veselpenne (koki’s) kan volg
3. driehoekige potlode en vetkryte volg – daarom gebruik baie Graad 1-klasse uitdraaikryte (MonAmi)
4. potlode volg eers baie later
5. gebruik aanvanklik net klein letters
6. hoofletters kan vir name gebruik word

Vorming van letters en patrone:

<!–[if gte mso 9]> Normal 0 MicrosoftInternetExplorer4 <![endif]–> <!–[endif]–>

a, d, g, c, o, q, s begin by ‘n denkbeeldige “twee uur” op die horlosie en die hand beweeg anti-kloksgewys om die letter te vorm.  Moenie die hand lig voordat die hele letter voltooi is nie.  Maak ‘n groen kolletjie waar die letter begin en ‘n rooie waar die skryfaksie (karretjie se roete) moet stop.  Die brandertjie patroon (soos ‘n “c” in lopende skrif) word gewoonlik hier gebruik.

v, w en k se patroon is die wolftand patroon (zig-zag).

h, p, b, m, n, r se patroon is die hasie hop (lyk soos ‘n klomp n’e teen mekaar).

u, y, g se patroon is die Tarzan patroon (lyk soos ‘n klomp u-klanke teen mekaar).

a = om die piering, op en af(ek gebruik ‘n ou CD teen die bord)

b begin bo, b – vir bal:  Los die bal…die bal bons, rol en lê.

d begin in die draai, d – vir draai:  om die piering, op en óp en af

e = Die motor ry reguit en stop by die stopstraat.  Moenie jou hand lig nie, want ‘n motor kan nie vlieg nie.  Draai dan links om die piering en stop.

f = Staan op ‘n duikplank en duik met ‘n boog tot onder in die swembad.  ‘n Voëltjie vlieg van links na regs verby.

g = Om die piering, op en af…en swaai die stert.

h = Los die bal. Die bal hop en gaan lê.

i = Die man staan regop soos ‘n reguit liniaal en sit ‘n hoed op sy kop – ‘n dotjie – nie ‘n donga nie!

j = Lyk soos i, maar glip verby en krul sy stert.

k = In die Kaap:  Twee droë stokkies word opgetel.  Die een lê ons reguit neer en die ander een knak ons met ‘n “k”-geluid sodat dit soos ‘n “v” lyk.  Sit nou die hoekie teen die langbeen.  Reguit af… lig die hand…skuins af, skuins af en op.

l = reguit en lank soos ‘n liniaal

m en n = Die haas hop met ‘n boog (af, hop, hop en af, hop)

o = om en om die piering

p = aaaaf, ôôôp en om

r = af, hop en hang

s = begin by twee uur – sê “ssss” terwyl dit gemaak word – soos ‘n slang

t = ‘n sambreel se steel kan geteken word – af, krul en ‘n voëltjie vlieg verby

u = af, om, op en af

v + w = skuins af, skuins op en stop / skuins af, skuins op, skuins af, skuins op en stop

y (Die Kaap gebruik die geronde een – ‘n kruising tussen “u” en “g”.) = af, om, op en af en krul die stert

f,v

Onthou om na die “Drukbare” bladsy te gaan vir drukbare bladsye.

Aandagafleibaarheid

Onthou asseblief dat die volgende inligting nie ‘n mediese kundige se skrywe is nie en slegs as ‘n inligtingstuk dien.  Raadpleeg asseblief ‘n pediater indien aandagafleibaarheid vermoed word.

ADHD is die term wat onderwysers die meeste gebruik om ‘n aandagafleibaarheid te beskryf.  (Dit staan eintlik vir Attention Deficit and Hyperactivity Disorder.)  Dit dui gewoonlik daarop dat die kind nie op ‘n gegewe taak kan fokus nie.  Aandagafleibaarheid kan met Hiperaktiwiteit (geweldig woelig) of Hipo-aktiwiteit (dagdromerigheid) gepaard gaan en word eintlik deur ‘n pediater gepeil en behandel.

Bekendes met ADHD sluit Bill Cosby, Cher, Dustin Hoffman, Jim Carey,Kirk Douglas, Robin Williams, Steve McQueen, Sylvester Stallone, Will Smith, Leonardo da Vinci, Galileo, Albert Einstein en Benjamin Franklin in.

Die simptome van aandagafleibaarheid word gewoonlik deur middel van ‘n Connors vraelys beskryf en gepeil.  Die vorm lyk soos ‘n table en word gewoonlik in vyf dae opgedeel – met ‘n skaal van geensins, in ‘n mate, redelik baie en baie.  Van die aspekte uit so ‘n vraelys sluit die volgende in:

• Vroetel gedurig
• Neurie en maak ander geluide
• Eise moet dadelik bevredig word, maklik gefrustreerd
• Swak koördinasie
• Rusteloos of ooraktief
• Prikkelbaar, impulsief
• Onoplettend, aandag maklik afleibaar
• Onvermoë om take te voltooi, kort aandagspan
• Oormatig sensitief
• Oormatig ernstig of treurig (“sad“)
• Dagdroom
• Somber of nors
• Huil maklik en dikwels
• Steur ander leerders
• Twissiek (stry graag)
• Gemoedstemming verander vinnig en drasties
• Tree gevat op (acts “smart”)
• Vernielsugtig
• Steel
• Vertel leuens
• Woedebuie, opvlieënd en onvoorspelbare gedrag
• Sonder himself af van ander kinders
• Kom voor asof hy nie deur die groep aanvaar word nie
• Skyn maklik voorgegaan te word (easily led)
• Geen sin vir regverdigheid
• Toon geen leierskap
• Kom nie oor die weg met die teenoorgestelde geslag nie
• Kom nie oor die weg met eie geslag nie
• Terg ander of meng in
• Houding teenoor gesag:
• Onderdanig
• Uitdagend
• Parmantig
• Skaam
• Beangs
• Oordrewe eise vir onderwyser se aandag
• Koppig
• Oormatig gretig om tevrede te stel

As die antwoord op die meeste vrae in die redelik baie en baie afdeling val, dui dit gewoonlik op ‘n probleem.  Die pediater of opvoedkundige sielkundige sal kan sê of die kind se optrede en gedrag werklik ‘n probleem is wanneer die skale bestudeer word.

Indien jy vermoed dat ‘n kind aandagafleibaar is:

• Verminder die suikerinname en moenie soetgoed inpak skooltoe nie (sugar rush!)
• Verseker dat die outjie ‘n goeie roetine én slaaproetine volg
• Struktuur en reëls is belangrik
• Omega 3 olies word gewoonlik aanbeveel en kan in sommige supermarkte en apteke gekoop word.
• Praat voortdurend met die opvoeder en vra dat ‘n Connors vraelys voltooi word.  Neem die vorm saam na die pediater toe.
• As medikasie (skedule tablette) aanbeveel word – doen navorsing daaroor en vra soveel vrae as wat jy kan.  (Kinders kla soms gedurende die eerste week of wat van maag- of hoofpyn terwyl die liggaam aanpas.)  Sodra die aanpassingstydperk verby is kan ‘n opvolg Connors deur die opvoeder voltooi word.  Gewoonlik kan die verskil dadelik opgemerk word.  Indien nie – raadpleeg dadelik weer die pediater.
• Soek gerus Dr. Christopher Green se boek UNDERSTANDING ADHD op.  Dit het oulike leesstukke in.

…in die klas…

Na aanleiding van vele navrae het ek die volgende vir die klas saam geflans…Wat werk in jou klas?

Probeer gerus die skakels oor spiertonus…In die klas is die spasie beperk en al sê dokters en sielkundiges dat hiperaktiewe outjies voor en in die middel van die klas moet sit, werk dit nie altyd nie.  Daarom kan ‘n mens probeer om die outjies teen die kant en langs ‘n stiller maatjie te laat sit, sodat die versoeking vir klets en die ontwrigting minder is.  Jy kan ook vir die outjie “vroetel-speelgoed” gee om hom besig te hou.  Gee byvoorbeeld stresballetjies of rubber pypies sodat die outjie nie met ‘n liniaal of potlood sal sit en tik nie.  Sommige juffrouens gee vir hierdie outjies ‘n groot plastiek bal (“gym” bal) of ‘n rubber kussinkie om op te sit.  Dit veroorsaak dat die outjie moet fokus op die balansering en dus nie tyd kry vir kriewel nie.  Hierdie gedeelte vloei nogal redelik sterk saam met die behandeling vir ‘n lae spiertonus…

Soms stuur die juffrouens die outjies met boodskappe, om vir Juffrou water te gaan haal en om voorwerpe te dra.  Arbeidsterapeute kan gerus gekontak word oor die proprioseptoriese sisteme.  Dit het te make met die sensoriese stimulasie en oor die uitwerking van drukking en stimulasies.  Soms is dit goed om vir ‘n woelige outjie te vra om die meubels reg te skuif of om die stofsuier nader te bring.  Die bietjie weerstand of drukking het ‘n positiewe uitwerking om die lyfie.

‘n Mens kan die hele klas laat opstaan en ‘n beweging laat doen. Jy kan selfs ‘n klokkie lui of ‘n geluid maak waarna die hele klas ‘n ritme klap of ‘n dans-aksie uitvoer – net om die kop weer gefokus en wakker te kry.  Braingym het oulike oefeninge om net weer die lyfies gereed te kry vir leer…

Dan kan jy ook versoek dat die hele klas suikervry bly deur die week en ‘n lekkertjie vir Vrydae toe laat.

Juffrouens en ouers:

Loer gerus ook by die webwerf, ADDstudent, in.  Die leuse is ADD + school = success…’n webwerf met ‘n positiewe ingesteldheid.

Dan is daar ook een vir mammas – ADDmoms - met idees oor alternatiewe hulp.

Juffrou se kiekies

Greep

Bly stil :o)

Slootjiekaartjies

Strooi sand oor “s”: S vir sand

Beginnertjie

Bou woorde

woord en prent bingo

bingo

Bingo ekstra

Die beskrywings is sigbaar as daar op die foto’s gedruk word.

lees, leer en die ogies

Visuele oefeninge speel ‘n groot rol tydens die leerproses. Daarom maak arbeidsterapeute en opvoedkundige sielkundiges spesifieke melding van die VMI – ‘n telling wat bepaal of die kind se visueel perseptuele ontwikkeling op die korrekte vlak is. Dit is ‘n goeie indikasie of die outjie sukkel of sal sukkel met sy werk.

Dikwels word ‘n spesifieke leesprobleem ook aan ‘n lae VMI gekoppel.
Indien die VMI onder die kind se kronologiese ouderdom is, word daar gewoonlik aanbeveel dat die kind terapie ontvang.
Kla jou kleintjie as hy moet lees? Is lees vermoeiend? Dan is daar ‘n moontlikheid dat die probleem by die ogies lê. Die oogspiertjies beweeg dalk nie egalig nie en veroorsaak spanning. Die ogies raak dus gou moeg en die leesproses bly ‘n pyn. Dit sal wenslik wees om die ogies te laat toets vir visie én vir onegalige oogbewegings.

Om die oogbewegings tuis te ontwikkel, kan jou kind Eye Can Learn se oefeninge volg. Die kop moet stil gehou word en slegs die ogies moet beweeg. ‘n Paar minute per week help reeds.

Skouer aan die wiel

Sterkte aan al die mamma’s, pappa’s en onnies met die laaste paar weke van die skooljaar!  Dis nou die laaste stukkie van die jaar en die ergste is verby.  Daar is ongeveer drie volle weke voor die meeste skole se eksamens begin en die skoolvakansie begin al die 5de Desember in die “kus-provinsies”.  Goeie nuus:  as juffrou of meneer nie teen hierdie tyd genoem het dat daar groot rooi ligte flikker in die tonnel nie – behoort die jaar suksesvol af te sluit.  Dit beteken nie dat ons al kan vakansie hou nie.  Sit steeds skouer aan die wiel en werk elke dag om die eindstreep te haal.

terug skool toe

Dis amper tyd vir die nuwe en laaste kwartaal in die Kaap. Hiermee dan ‘n gedagte vir die onderwysers. Onthou ook dat môre Onderwysersdag is.  Maak solank die skoene skoon, pak die tas en maak die potlode skerp.

Jong lesers en nuwe boekies

Ek het gevind dat daar heelwat leerders is wat sukkel om woorde te klank en dan weer as ‘n woord te lees. Hulle kan die woord klank, maar haak vas by k-a-t. ‘n Idee wat nogal vrugte afwerp, is om die woord uit te rek – soos ‘n stadige “replay” aksie op televisie. Byvoorbeeld: k…a…t. Die woord word dan weer en weer gesê – elke keer ‘n bietjie vinniger. As die woord op hierdie manier herhaal word, kry die kind die geleentheid om die woord te hoor en om dit in sy / haar gedagtes saam te voeg. SCRABBLE (Junior Scrabble) teëls of los klank kaartjieskan gebruik word om die woorde te pak. Pak die klanke apart en skuif hulle nader terwyl die woord op die “uit rek manier” gelees word. Dit klink vreemd, maar die kinders sal dit geniet.

As u kind ‘n nuwe boek huis toe bring:

• Blaai saam met u kind deur die boek. Wat sien julle alles?
• Vra hom / haar oor die storie. Wat kan jy onthou van die storie wat jy in die klas gehoor het?
• Lees die storie saam met u kind en praat oor interessante of nuwe woorde. Bv. klein het ‘n “ei” in. Watter ander woorde het so ‘n klankie in?
• Speel “soek die woord”. Noem ‘n woord uit die boek en vra u kind om die woord te soek. Hoeveel keer verskyn die woord in die boek?
• Skryf julle eie stories deur woorde uit die boek en ander bekende boeke te gebruik.
• Maak woordmure deur nuwe woorde teen die muur aan te bring – voeg prentjies by indien moontlik. Hou die woorde sigbaar en oefen dit sommer terloops.

 

Sigwoorde of Hoë Frekwensie woorde

Sigwoorde vorm ‘n brug tussen die aanvanklike “klanklees” tot by vlotlees.  Hoe vinniger die kind dus daardie “tussen-in” woorde kan herken, hoe vlotter sal hy lees en dus sal die leesbegrip ook sterker wees.

Sigwoorde is al die kleiner en meer algemene woorde wat in die meeste graadtoepaslike leesboeke voorkom.  Dit is woorde soos dae van die Week, maande van die jaar, tussenvoegsels, lidwoorde en voornaamwoorde.  (Vra gerus jou kind se juffrou vir voorbeelde van hierdie woorde of kyk na die lys uit Hauptfleish en Grové se gidse hieronder.)

‘n Tuisprogrammetjie om sigwoorde vas te lê:

1.         Slangetjies en leertjies:  Plak kaartjies met sigwoorde op die speletjie vas.  Lees sigwoorde by die leer se punt en slang se bek.

2.        Hou ‘n Skattejag met raaisels rakende sigwoorde – veral getalname, dae en maande.

3.        Bordspel:  Elke blok het ‘n sigwoord.  Lees woord waarop dobbelsteen land.  Plak sommer die woorde bo-oor ‘n bordspel soos Monopoly sy straatname…of trek julle eie blokke.

4.        Speel “snap” met flitskaarte van sigwoorde.

5.        Vang vis met Sigwoorde:  Skryf die woorde op kartonvisse en skuif ‘n skuifspeld oor die visse se lywe.  Tel die visse dan met magnete op.  Lees die sigwoord.

6.       Leer klim:  Sigwoorde is op die sporte en die leerder lees terwyl sy “klim”.

7.       Bou ‘n muur:  Lees flitskaarte een-vir-een en plaas ‘n flitskaart op elke steen op die prent – om ‘n muur te bou.

aan

af

agt

ag

al

alleen

alles

almal

altyd

amper

ander

as

baadjie

bad

baie

bedank

begin

beste

beter

bietjie

blou

bly

bring

brood

daar

daardie

daarvan

dag

dan

die

dikwels

dink

dis

dit

doen

drie

drink

dra

dus

en

eers

eet

eie

ek

en

enige

familie

gaan

gee

geel

geen

gebruik

gedoen

geëet

gegaan

gegee

gehad

gehardloop

gekom

gemaak

gereed

gesê

gesien

gevind

gister

goed

goeie

gou

groot

groei

groen

haar

hand

hardloop

hê

hele

help

het

hier

hierdie

hoe

hom

hoor

hou

huis

hul

hulle

hy

iets

in

is

ja

jaar

jou

julle

jy

kan

kies

klein

klim

kon

kom

koop

kos

koud

kry

kyk

lag

land

lê

leer

lees

lekker

lig

loop

lyk

maar

mag

man

meer

melk

meneer

mense

met

moenie

moet

mooi

môre

motor

my

na

nader

neem

nege

net

nie

nog

nooit

nou

nuut

oë

of

om

omdat

omtrent

onder

ons

ook

oor

op

ore

ou

oud

paar

polisie

probeer

proe

reg

rivier

rooi

ry

saak

saam

sal

sê

seker

self

ses

sewe

sien

sing

sit

skop

skryf

slaap

snaaks

sny

so

sodat

sonder

soos

sou

speel

spring

stadig

staan

stoel

stop

stuur

swart

swem

sy

tafel

tand

te

tel

teen

teken

telefoon

terwyl

tien

toe

tog

tot

trek

twee

tussen

tyd

uit

van

vandag

vang

vanaand

vanself

val

vat

ver

verder

verniet

verstaan

vertel

vind

vir

vlieg

vol

voor

vra

vroeg

vrou

vyf

waar

waarom

wanneer

want

warm

was

wat

water

watter

weer

wees

weet

weg

werk

wie

wil

wit

word

wys

Maandag

Dinsdag

Woensdag

Donderdag

Vrydag

Saterdag

Sondag

Januarie

Februarie

Maart

April

Mei

Junie

Julie

Augustus

September

Oktober

November

Desember